Ο γενάρχης και οι τρεις γυναίκες

Της ΝΙΝΕΤΤΑΣ ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Μόνο ο γενάρχης της αρχαίας Ελεύθερνας, ο Ελευθερέας (ένας από τους Κουρήτες-πολεμιστές που ανέθρεψαν τον Δία στα βουνά της Ιδης), θα μπορούσε να έχει ταφεί με τρεις γυναίκες και η νεκρική κλίνη του να έχει σκεπαστεί με χρυσοποίκιλτα υφάσματα.

Ο τεράστιος ταφικός πίθος όπου ήταν θαμμένος ο γενάρχης της Ελεύθερνας με τις τρεις γυναίκες

Η νέα ανασκαφική έρευνα στη νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας στην Αρχαία Ελεύθερνα (κοντά στο Ρέθυμνο) ξεκαθαρίζει την περσινή εικόνα που αντίκρισε η πανεπιστημιακή ομάδα Κρήτης με επικεφαλής τον καθηγητή Νίκο Σταμπολίδη.

Τότε, είχαν ανακαλύψει έναν τεράστιο πίθο (ύψους 2 μ. περίπου) με γυναικεία και ανδρικά οστά αναμεμιγμένα με 3.000 χρυσά ελάσματα, χάντρες ημιπολύτιμων λίθων, ένα μικρό χάλκινο αγγείο, γυάλινα ή φαγεντιανά ληκύθια κ.ά. Ηταν η τελευταία ημέρα εκείνης της ανασκαφής και δεν είχαν προλάβει να ερευνήσουν σε βάθος τον τάφο.

Ανατροπή

Η πρώτη εκτίμησή τους ήταν ότι επρόκειτο για ένα ζευγάρι νέων ανθρώπων. Μετά την εξέταση όμως των οστών από τους ανθρωπολόγους, ανατράπηκε εκείνη η εικόνα και φάνηκε πως ο επιφανής νεκρός είναι ένας ηλικιωμένος 60-70 ετών τον οποίον συνοδεύουν τρεις γυναίκες. Μία 19χρονη, που παντρεύτηκε τον Αδη κατά τα φαινόμενα, κι άλλες δύο μεγαλύτερες. Η μία είναι 30 χρόνων και φέρει τραύμα στο κεφάλι και η άλλη 35-42.

Ο ηλικιωμένος, που προφανώς είναι ο αριστοκράτης-ιδιοκτήτης του τάφου, ετάφη πρώτος, όπως όλα δείχνουν, ενώ οι γυναίκες σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Μαζί με τον επιφανή νεκρό βρέθηκε ένα σιδερένιο φάσγανο (εγχειρίδιο) και επάνω στον πίθο δύο χάλκινοι λέβητες (καζάνια), ο ένας μέσα στον άλλο, διαμέτρου 65 εκατοστών.

Εξω από τον ταφικό πίθο υπήρχαν συστάδες δεκάδων αγγείων (υδρίες, αμφορείς, σκύφοι και ληκύθια) και μια πήλινη κάλπη με τα καμένα οστά ενός άνδρα 29-35 ετών. Ο άνδρας αυτός ετάφη τον 8ο αι. π.Χ. με το τελετουργικό τυπικό ενός αριστοκράτη-πολεμιστή. «Τα υπολείμματα της ταφικής πυράς (πλυμένα και συναγμένα οστά, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Ομηρος στην καύση του Πατρόκλου) κατέληξαν στον μικρό πίθο» (ενώ η ταφή των ηλικιωμένων δεν γινόταν με καύση).

Ακριβώς δίπλα βρίσκεται ο λαξευτός θαλαμωτός τάφος των πολεμιστών της Ελεύθερνας, δηλαδή των ανδρών που έπεσαν ηρωικά στα πεδία των μαχών. Το ερώτημα για τον ανασκαφέα τώρα είναι γιατί ο πολεμιστής των 29-35 χρόνων δεν θάφτηκε μαζί με τους άλλους στον πλαϊνό τάφο, όπου θάπτονταν οι αριστοκράτες-πολεμιστές της αρχαίας Ελεύθερνας από το 900 μέχρι τις αρχές του 7ου αι. π.Χ.;

Αριστοκράτης γέροντας

«Το συγκεκριμένο εύρημα ανατρέπει τη γνωστή μας εικόνα για τάφους κοινούς, μίας φατρίας, μίας τάξης, όπως έχει υποστηριχθεί συχνά για τη γεωμετρική Κρήτη», μας είπε ο κ. Σταμπολίδης. «Εδώ, συμβαίνει κάτι άλλο. Ο μεγάλος τάφος ανήκει, όπως φαίνεται, σε έναν αριστοκράτη γέροντα. Στον τάφο του τοποθετούνται και οι γυναίκες με όποια συγγενική σχέση και αν συνδέονταν με αυτόν, ενώ ο πολεμιστής καίγεται, κατά τα ειωθότα, αλλά τοποθετείται στο πλάι του μεγάλου τάφου του γέροντα προφανώς λόγω συγγένειας (γιος, ανιψιός, νεαρότερος αδελφός;)».

Συνεπώς, ίσως ανήκουν στον πολεμιστή και οι χάλκινοι λέβητες (νεκρικού λουτρού) που βρέθηκαν πάνω στον πίθο, καθώς παρόμοιοι έχουν βρεθεί στο παρελθόν και μέσα στον τάφο των πολεμιστών.

Κομψοτεχνήματα

Η ανασκαφική ομάδα είδε τις υδρίες, τους αμφορείς και τους σκύφους έξω από τον πίθο «να κρέμονται σαν σταφύλια». Τόσα πολλά ήταν τα αγγεία (κρητικών, κρητοκυπριακών, κυπροφοινικικών εργαστηρίων). Κάποια από αυτά πραγματικά κομψοτεχνήματα, όπως ένας κρατήρας του 8ου αι. π.Χ., κατάστικτος από ζωγραφιστά γεωμετρικά μοτίβα και μία ανδρική μορφή στις δύο πλευρές του με δύο κεφαλές ίππων να τον πλησιάζουν.

Κάτω από τα άλογα απεικονίζονται ψάρια. Κι ενώ στη μία όψη ο άνδρας παρουσιάζεται ως «γητευτής» αλόγων, στην άλλη όψη ο ίδιος μοιάζει να τα κρατά από σχοινί σαν να πρόκειται να σύρουν άρματα.

Το παζλ γίνεται φοβερά πολύπλοκο αν προσθέσει κανείς τις σιδερένιες λόγχες από δόρατα και ξίφη που βρέθηκαν ανάμεσα στον πίθο και τα αγγεία.

Μαζί με αυτά βρέθηκε ένας καταπληκτικής διατήρησης αξινοπέλεκυς (αξίνα εμπρός, πέλεκυς πίσω), «εύρημα σπάνιο που παραπέμπει στην ομηρική παράδοση, όπου ένας βασιλιάς, αριστοκράτης ή πολεμιστής ήταν συγχρόνως και ικανός να δημιουργήσει ο ίδιος με τα χέρια του μια ξύλινη κατασκευή, ένα έπιπλο, ένα κρεβάτι (όπως ο Οδυσσέας φτιάχνει το κρεβάτι στο οποίο κοιμάται ο ίδιος με την Πηνελόπη του)».

Η βροχή «έκανε» την ανασκαφή

Δεν είναι πρώτη φορά που η βροχή γίνεται ανασκαφέας. Μια σφοδρή νεροποντή έφερε στο φως άγνωστο μυκηναϊκό νεκροταφείο στην ορεινή Κυνουρία. 

Οι κάτοικοι δεν άφησαν τους αρχαιοκάπηλους να δράσουν. Ειδοποίησαν τη ΛΘ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Αρκαδίας κι έτσι άρχισαν ανασκαφές. «Εχουμε πολύ καλή σχέση με τους ανθρώπους του νομού μας», λέει η προϊσταμένη της ΛΘ' ΕΠΚΑ Αννα Καραπαναγιώτου. «Ηταν αναμενόμενο να μας ειδοποιήσουν όταν τα περιγράμματα κάποιων τάφων ήρθαν στην επιφάνεια μετά τις βροχές».

Το άγνωστο μυκηναϊκό νεκρο ταφείο εντοπίστηκε 10 χλμ. βορειοδυτικά του Λεωνιδίου, κοντά στο χωριό Βασκίνα, στη θέση «Σοχά», που είναι ορεινή. Η ανασκαφή, που άρχισε με την υποστήριξη του Δήμου Νότιας Κυνουρίας, έχει φέρει στο φως μέχρι στιγμής πέντε κιβωτιόσχημους τάφους. Ηταν κτερισμένοι με πήλινα συμποτικά αγγεία, λίθινα σφοντύλια και χάλκινη περόνη. Τα ευρήματα χρονολογούνται στον 14ο αι. π.Χ. κατά τους μυκηναϊκούς χρόνους. Εχουν μεταφερθεί στο Μουσείο Τρίπολης, όπου συντηρούνται.

Το ενδιαφέρον στις ταφές είναι ότι περιείχαν έναν ή πολλούς νεκρούς. Οι τάφοι με πολλαπλές ταφές περιείχαν οστά παλαιότερα, οπότε δείχνουν ανακομιδή. Σύμφωνα με τα μυκηναϊκά ταφικά έθιμα, όταν επρόκειτο να ταφεί ένας νεκρός, οι συγγενείς του συγκέντρωναν και τα οστά των προηγούμενων σε μια πλευρά του τάφου.

Η θέση του μυκηναϊκού νεκροταφείου δεν ήταν τελείως άγνωστη στους αρχαιολόγους. Περίμεναν να το εντοπίσουν κάποια στιγμή γιατί υπήρχαν επιφανειακά ευρήματα που μαρτυρούσαν την ύπαρξή του σε αυτό το οροπέδιο που βρίσκεται 20 χλμ. από το Λεωνίδιο.

Τώρα, γνωρίζουν πού είναι το νεκροταφείο. Μένει όμως να εντοπίσουν και το μυκηναϊκό οικισμό της περιοχής. Η έρευνα μόλις τώρα άρχισε εκεί.

Της ΝΙΝΕΤΤΑΣ ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Τα τσόκαρα 2.600 χρόνια πριν

ΑΝΑΚΑΛΥΦΘΗΚΑΝ ΣΤΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΒΡΑΥΡΩΝΙΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΜΑΖΙ ΜΕ ΑΛΛΑ ΑΝΑΘΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΘΕΑ

Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Ο Ερασίνος ποταμός, που πλημμυρίζει από την αρχαιότητα το ιερό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος, έκανε το θαύμα του. Διέσωσε λόγω της υγρασίας ένα ζευγάρι ξύλινα υποδήματα σαν τα δικά μας τσόκαρα, εύρημα μοναδικό, όπως επίσης πολλά ακόμη ξύλινα αναθήματα προς τη θεά. Η τύχη το έφερε κατά τη διάνοιξη μιας τομής για την κατασκευή ενός αποστραγγιστικού φρέατος μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, μεταξύ της στοάς και της ιεράς πηγής, όπου γίνονται έργα διαμόρφωσης και συντήρησης της στοάς του ιερού, να ανακαλύψουν οι αρχαιολόγοι της Β' Εφορείας Αρχαιοτήτων (υπό την εποπτεία της Β. Σκαράκη) τμήμα αποθέτη με πλήθος σπάνιων αναθημάτων.

Αρχαϊκά ειδώλια και αγγεία ανατολίζοντος ρυθμού, δύο ακέραια χάλκινα κάτοπτρα, ληκύθια, τμήματα πυξίδων και άλλων αγγείων του 5ου αι. π.Χ. ήταν θαμμένα σε μια αργιλώδη επίχωση και μέσα σε συνεχώς αναβλύζοντα ύδατα του γειτονικού αρχαίου ποταμού. Το σημαντικότερο και εντυπωσιακότερο εύρημα για τους ανασκαφείς θεωρείται ένα ξύλινο ειδώλιο πεπλοφόρου γυναικείας μορφής του α' μισού του 5ου αι. π.Χ. με σάκο στο κεφάλι, περίτεχνη βοστρυχωτή κόμμωση και ίχνη κόκκινου χρώματος, όπως επίσης τα τμήματα ξύλινων αγγείων (σώματα και πώματα κυλινδρικών πυξίδων), ξύλινες σανίδες και δύο ξύλινες σόλες (καττύματα) υποδημάτων με περίτεχνα εγχάρακτα μοτίβα. Βεβαίως δεν είναι η πρώτη φορά που αποκαλύπτονται στη Βραυρώνα αρχαία ξύλινα αντικείμενα, τα οποία σπανίως βρίσκονται σε άλλες περιοχές. Και παλαιότερα στις ανασκαφές της δεκαετίας του '50 είχε αποκαλυφθεί, από τον αείμνηστο Ι. Παπαδημητρίου, ένα από τα σημαντικότερα σύνολα ξύλινων αντικειμένων, όπως ειδώλια, αγγεία, στελέχη και τεμάχια επένδυσης επίπλων, αντικείμενα καλλωπισμού και πίνακες, τα οποία εκτίθενται σήμερα στο φρεσκοανακαινισμένο Μουσείο της Βραυρώνας.

Θεά των λεχώνων 
Τα αναθήματα προς την Αρτέμιδα της Βραυρώνας έχουν σχέση με το έθιμο των γυναικών να προσφέρουν ενδύματα και άλλα προσωπικά τους αντικείμενα στην προστάτιδα θεά των επιτόκων και των λεχώνων. 

Εχουν βρεθεί στο ιερό μαρμάρινες στήλες, στις οποίες καταγράφονταν τα ενδύματα και άλλα αντικείμενα που πρόσφεραν κατ' έτος οι γυναίκες στη θεά είτε για να τους προσφέρει το δώρο της μητρότητας είτε για να την ευχαριστήσουν μετά τον τοκετό. Αντίγραφα αυτών των στηλών στήνονταν και στο Βραυρώνιο που είχε ιδρύσει ο τύραννος Πεισίστρατος (ο οποίος καταγόταν από τη Βραυρώνα) στην Ακρόπολη των Αθηνών. 

Στις επιγραφές αυτές γίνεται λόγος για ξύλινα κιβώτια μέσα στα οποία ήταν τοποθετημένα τα ενδύματα των γυναικών, που αφιερώνονταν στη θεά. Τα ξύλινα ευρήματα ήταν σε υδατοκορεσμένη κατάσταση και γι' αυτό μεταφέρθηκαν αμέσως στο εργαστήριο συντήρησης του Μουσείου Βραυρώνας, σύμφωνα με την προϊσταμένη της Εφορείας Ελένη Μπάνου, αποθηκεύτηκαν εμβαπτισμένα σε νερό, γιατί αν έμεναν να στεγνώσουν, θα υφίσταντο ανεπανόρθωτες βλάβες (ρηγματώσεις, στρεβλώσεις κ.λπ.). Οι συντηρητές της Εφορείας για τους επόμενους τρεις μήνες θα έχουν πολλή δουλειά. Αυτή τη στιγμή ασχολούνται με τον καθαρισμό των ευρημάτων. Χρειάζεται όμως να γίνει μία μελέτη για την τεκμηρίωση του υλικού (μακρο- και μικροφωτογράφιση, ταύτιση δασοπονικού είδους ξύλου, μετρήσεις υδατοκορεσμού και διαστάσεων κατά κατεύθυνση δομής του ξύλου, μέτρηση αρχικού βάρους κ.ά.) η οποία έχει αρχίσει από το Τμήμα Συντήρησης της Β' ΕΠΚΑ (Γ. Μωραΐτου, Ε. Παπαθωμά). 

Επίσης έχει ζητηθεί βοήθεια τόσο για την τεκμηρίωση όσο και τη συντήρηση των αρχαίων από το Εθνικό Ιδρυμα Αγροτικής Ερευνας (ΕΘΙΑΓΕ) και τον δρα Π. Κάββουρα, με τον οποίο έχει συνεργαστεί και στο παρελθόν η Διεύθυνση Συντήρησης του υπουργείου Πολιτισμού για την προστασία υδατοκορεσμένου αρχαιολογικού ξύλου. Το ΕΘΙΑΓΕ έχει αναπτύξει ένα εργαλείο ταυτοποίησης δασοπονικών ειδών αρχαιολογικού ξύλου σε ψηφιακή μορφή που παραχώρησε δωρεάν στη Β' Εφορεία Αρχαιοτήτων. Γι' αυτούς έχει ιδιαίτερη σημασία ότι ανάμεσα στα ευρήματα εντοπίστηκαν βοτανικά είδη, όπως κυπαρισσόμηλα, φύλλα δένδρων. Η έρευνα αυτού του υλικού θα βοηθήσει μελλοντικά στην ανασύσταση του αρχαίου φυσικού περιβάλλοντος. *

Ναυάγιο γεμάτο αμφορείς

Το ξύλο είναι οργανικό υλικό και δεν διατηρείται επ’ άπειρον. Πολλά έχουμε ακούσει για τα αρχαία σκαριά, τα εμπορικά πλοία, ακόμα και τις τριήρεις της αθηναϊκής δημοκρατίας, αλλά ψήγματα μόνο έχουμε δει. Η παραμονή των καραβιών στη θάλασσα επί αιώνες μετά τη βύθισή τους καθιστά αδύνατη την έρευνα, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. Μια από αυτές τις εξαιρέσεις έτυχε κατά την προκαταρκτική ανασκαφική έρευνα σε ναυάγιο ύστερων ελληνιστικών χρόνων στη νήσο Στύρα, Ν. Ευβοίας.Η έρευνα, που έγινε το περασμένο καλοκαίρι, αποκάλυψε, ανάμεσα σε άλλα, λείψανα του ξύλινου σκαριού (νομείς και πέτσωμα) σε καλή κατάσταση, μέσα στις αποθέσεις της άμμου.Το ναυάγιο αυτό εντοπίστηκε κατά το έτος 2007 σε βάθος -40 έως -45 μ. Κατάφορτο από εμπορικούς αμφορείς, που χρονολογούνται στα τέλη του 2ου ή τις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ., είχε αξιολογηθεί ως ιδιαίτερα ενδιαφέρον.Ανελκύστηκαν χαρακτηριστικοί αμφορείς τύπου Brindisi, αγγεία βρώσεως και πόσεως, λίθινη λεκάνη (νιπτήρας), μπρούντζινα και σιδερένια καρφιά, τμήματα της εξάρτισης του πλοίου και τμήματα κεράμων που πιθανότατα προέρχονται από στεγασμένη υπερκατασκευή της πρύμνης.

36 ερευνητές ασχολήθηκαν με το ναυάγιο και 
δεν αποκλείουν το πλοίο που μετέφερε 
και είδη πολυτελείας να κρύβει μυστικά

Ιδιαίτερης σημασίας θεωρούνται τα μικρά τμήματα χάλκινων αγαλμάτων φυσικού μεγέθους, καθώς και τα δύο πόδια ανακλίντρου που συλλέχθηκαν εν μέσω του φορτίου των αμφορέων. Η παρουσία τους φαίνεται να υποδηλώνει ότι, εκτός του κεραμικού φορτίου, στο πλοίο μεταφέρονταν και είδη πολυτελείας, ενδεχομένως και γλυπτά σε ακέραιη ή αποσπασματική κατάσταση. Αυτό σημαίνει πως στη συνέχεια μπορεί να υπάρξουν και άλλες εκπλήξεις.

Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 36 καταδυόμενοι ερευνητές, επτά διαφορετικών ειδικοτήτων (αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, τοπογράφοι, συντηρητές, φωτογράφοι, επαγγελματίες δύτες, φυσικοί).

Τη διεύθυνση είχε ο καταδυόμενος αρχαιολόγος της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων Γ. Κουτσουφλάκης, με αναπληρωτές διευθυντές τους καταδυόμενους αρχαιολόγους Χρ. Παπαδοπούλου και Η. Σπονδύλη. Η έρευνα προβλέπεται να συνεχιστεί και το 2011.

Αγγελική Κώττη, Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ

«Πατέρες» του ηλιακού ημερολογίου οι Μινωΐτες

Ο Κρητικός ερευνητής εκφράζει τη βεβαιότητα ότι «διάβασε» ένα μέρος των ιερογλυφικών των Μινωιτών και φέρνει στο φως νέα δεδομένα για το πρώτο μινωικό ηλιακό ημερολόγιο της 3ης χιλιετίας π.Χ., το οποίο προηγήθηκε των Βαβυλωνίων 19 αιώνες.

Αποτύπωση ηλιακού ημερολογίου σε μινωικό σφραγιστικό εύρημα, κατασκευασμένο από δόντι ιπποποτάμου. «Οι 12 κοιλότητες που φέρει το σφράγισμα είναι συμβολισμοί σελήνης, είναι ο χρόνος, οι 12 μήνες»

Ο Κρητικός ερευνητής, ύστερα από πολύχρονη μελέτη και διασταύρωση στοιχείων, εκφράζει τη βεβαιότητα ότι «διάβασε» ένα μέρος των ιερογλυφικών των Μινωιτών και φέρνει στο φως νέα δεδομένα για το πρώτο μινωικό ηλιακό ημερολόγιο της 3ης χιλιετίας π.Χ.

Παράλληλα καταρρίπτει την πρώτη μέχρι σήμερα προσέγγιση που είχε γίνει το 538 π.Χ. από τον Βαβυλώνιο αστρονόμο Ναμπού ? Ριμανού, ότι οι Βαβυλώνιοι ήταν εκείνοι που είχαν ανακαλύψει το ηλιακό ημερολόγιο.

Η «πυξίδα» που οδήγησε στην αποκαλυπτική έρευνα του κ. Τσικριτζή ήταν ένα σπάνιο μινωικό σφραγιστικό εύρημα του 2200 π.Χ., το οποίο και αποτέλεσε, όπως λέει ο ίδιος, το?κλειδί της ανακάλυψης για το πρώτο μινωικό ηλιακό ημερολόγιο.

Η ανακάλυψη του Κρητικού ερευνητή καταγράφεται σε υπό έκδοση ερευνητικό βιβλίο, που αναφέρεται στην αστρονομία του κρητομυκηναϊκού πολιτισμού και αναμένεται να κυκλοφορήσει στις αρχές του 2011. Στο ίδιο βιβλίο πέρα από το ηλιακό ημερολόγιο γίνεται αναφορά στο σεληνιακό και το σεληνοηλιακό ημερολόγιο και στις ιδιαιτερότητές τους, όπως επίσης και στο μηνολόγιο-εορτολόγιο.

Το μινωικό σφραγιστικό εύρημα είναι, όπως αναφέρεται, κυλινδρικό και κατασκευασμένο από δόντι ιπποπόταμου. Ο αρχαιολόγος Σακελαράκης κατά την εύρεσή του πριν από 40 χρόνια στις Αρχάνες, στην ευρύτερη περιοχή της Κνωσού, το είχε περιγράψει «ως ένα ασυνήθιστο σφραγιστικό θέμα κοιλοτήτων».

Ομως από τη σύγχρονη έρευνα-μελέτη του ευρήματος ο Μηνάς Τσικριτζής υποστηρίζει ότι «οι 12 κοιλότητες που φέρει το σφράγισμα είναι συμβολισμοί σελήνης, είναι ο χρόνος, οι 12 μήνες».

Οπως ο ίδιος εξηγεί, στο σφράγισμα καταγράφονται οι ημέρες με χαραγμένες κάθετες γραμμές, ενώ στο κέντρο υπάρχει μια απεικόνιση που το σχήμα της θυμίζει με μια απλή ματιά αυτό της Κρήτης.

Αριθμητικές πράξεις«Το σφράγισμα αποτυπώνει το νησί των Μινωιτών στο κέντρο και το πλήθος των ημερών που περνά γύρω γύρω τους. Πιστεύουμε ότι οι αριθμητικές πράξεις επαληθεύουν το αποτέλεσμα των 365,3 ημερών και αποδεικνύει ότι οι Μινωίτες είχαν από την παλαιοανακτορική περίοδο ένα σύγχρονο ηλιακό ημερολόγιο το οποίο προηγήθηκε των Βαβυλωνίων 19 αιώνες» αναφέρει στο «Εθνος» ο κ. Τσικριτζής.

Μάλιστα παραθέτει μαθηματική πράξη με βάση τα σύμβολα της Σελήνης, του μήνες και τις παρεμβαλλόμενες ημέρες, επισημαίνοντας ότι «οι Μινωίτες παρατηρώντας το χειμερινό ηλιοστάσιο τη φάση της σελήνης και καταγράφοντας κάθε ημέρα που περνούσε, θα διαπίστωναν μετά από 365,3 ημέρες ότι ο ήλιος είχε την ίδια ακριβή θέση στην ανατολή του σταματώντας την πορεία μετατόπισής του στον ουρανό». Ο κ. Μ. Τσικριτζής, ένθερμος οπαδός του Πυθαγόρα και του Ευκλείδη, ερευνά συστηματικά τα τελευταία 20 χρόνια τον μινωικό πολιτισμό, ενώ έχει εκδώσει το βιβλίο «Ο Δίσκος της Φαιστού: οδηγός στην αποκρυπτογράφησή του».

Πριν από δύο χρόνια αποκάλυψε μια άγνωστη επιγραφή, η οποία, όπως είπε, φέρει κλασματικά σύμβολα της γραμμικής Α’ και θα αποτελέσει πιθανότατα τον «μπούσουλα» για τη λύση του μυστικού.

Η επιγραφή αποκαλύφθηκε σε έπαυλη πλησίον του αρχαίου ανακτόρου της Φαιστού και αποτελεί φαινόμενο στην παγκόσμια ιστορία των μαθηματικών.

Μανόλης Κοκολάκης, Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ

Πατητήρι 6.000 ετών στην Αρμενία

Η αρχαιότερη εγκατάσταση παραγωγής κρασιού ανακαλύφθηκε στην Αρμενία. Πατητήρι και δοχεία ζύμωσης, που χρονολογούνται 6.000 χρόνια πριν, βρέθηκαν σε σπηλιά στο νότιο Καύκασο.

Ο Gregory Areshian, ένας από τους επικεφαλής της ανασκαφής δήλωσε ότι αποτελεί το πιο παλιό παράδειγμα ολοκληρωμένης παραγωγής κρασιού.

Η εγκατάσταση ανακαλύφθηκε στα βουνά της νοτιοανατολικής Αρμενίας. Στην ίδια περιοχή είχε βρεθεί επίσης το αρχαιότερο γνωστό δερμάτινο παπούτσι, ετών 5.500.

Μέσα στη σπηλιά, η διεθνής ομάδα αρχαιολόγων βρήκε μια ρηχή λεκάνη, περίπου ενός μέτρου, που σύμφωνα με τους ερευνητές, χρησιμοποιούνταν ως πατητήρι.

Η ερευνητική ομάδα βρήκε επίσης σπόρους σταφυλιών, που είχαν πατηθεί και ανήκουν στον ίδιο τύπο σταφυλιών που χρησιμοποιούνται και σήμερα για την παραγωγή κρασιού.

Τα ευρήματα ανακοινώθηκαν από το National Geographic Society και δημοσιεύθηκαν στην ηλεκτρονική έκδοση του Journal of Archaeological Science.

Γκράφιτι στην Eποχή του Σιδήρου

Η αποκρυπτογράφηση των βραχογραφιών στα ορεινά των Φιλίππων Καβάλας είναι το αντικείμενο της έρευνας του υποψήφιου διδάκτορα Γιώργου Ηλιάδη. H πανάρχαια ιστορία που είναι χαραγμένη στους βράχους της Mακεδονίας αναδύεται στην επιφάνεια του επιστημονικού ενδιαφέροντος και περιμένει εκείνους που θα έχουν την υπομονή να ξεκλειδώσουν τα μυστικά της. Ψηλά σε έναν λόφο στην περιοχή των Φιλίππων της Kαβάλας, μια σειρά βραχογραφίες αποτυπώνουν τη ζωή και το πνεύμα των ανθρώπων της Eποχής του Xαλκού και του Σιδήρου. Για δεκαετίες οι ντόπιοι ήξεραν τη θέση ως «Γραμμένες Πέτρες», καθώς το νήμα της σχετικής γνώσης είχε χαθεί στην αχλύ του χρόνου.

Tο περασμένο καλοκαίρι, ένας νέος επιστήμονας αποφάσισε να ξεδιπλώσει τις άγνωστες πτυχές της Iστορίας, που διατηρήθηκαν αναλλοίωτες επί χιλιάδες χρόνια πάνω στη μακεδονική γη. Σε αυτές τις βραχογραφίες έστρεψε το ενδιαφέρον για τη διδακτορική του διατριβή ο κ. Γιώργος Hλιάδης, με καταγωγή από την Kαβάλα, υποψήφιος διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Tras-os-Montes στην πόλη Vila Real της Πορτογαλίας. Mαζί με τον υπεύθυνο καθηγητή του, μια ομάδα πέντε Πορτογάλων ερευνητών και δύο φοιτητές της Σχολής Kαλών Tεχνών από τη Θεσσαλονίκη αφιέρωσαν δύο μήνες το περασμένο καλοκαίρι για να καταδυθούν στα άδυτα της Iστορίας.

Γ. Ηλιάδης. Ξεκλειδώνει τα μυστήρια

«Σε όλη την ευρύτερη περιοχή του Παγγαίου εντοπίζονται βραχογραφίες και εγχάρακτες παραστάσεις, όμως η θέση στον λόφο του Προφήτη Hλία είχε το πλεονέκτημα της προσβασιμότητας αλλά και της πολύ ενδιαφέρουσας θεματολογίας με επίκεντρο εικόνες του πολέμου», εξηγεί ο κ. Γ. Hλιάδης, ενώ πλέον βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας των στοιχείων που συγκέντρωσαν έπειτα από πολλές ώρες μελέτης κάτω από τον καυτό ήλιο και ενώ το φως αντανακλούσε στα μάρμαρα και τις επιφάνειες των βράχων.

Πρόκειται για περιοχή που βρίσκεται σε ύψωμα με θέα σε όλη την κοιλάδα των Φιλίππων. Η συγκέντρωση των βραχογραφιών εκτείνεται μέσα σε ένα τετραγωνικό στρέμμα. Oμως η χρονική οριοθέτηση δεν είναι καθόλου εύκολη, σημειώνει ο ερευνητής.

«H χρονολόγηση είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα. Εκτιμάται ότι ανάγονται στη τελευταία Εποχή του Xαλκού και στην Εποχή του Σιδήρου, κάπου μεταξύ 1100 και 500 π.X. Συμπέρασμα θα προκύψει από τη συγκριτική μελέτη, καθώς στο ανοικτό τοπίο είναι δύσκολη η εφαρμογή μεθόδων όπως αυτή του άνθρακα».

Στη χώρα μας, η μεγαλύτερη συγκέντρωση βραχογραφιών παρατηρείται στη Bόρειο Eλλάδα αλλά και στις Kυκλάδες, όπως στην Aνδρο και τη Mήλο. H ερευνητική παράδοση, όμως, είναι περιορισμένη καθώς το αρχαιολογικό ενδιαφέρον στρέφεται κυρίως στην κλασική αρχαιότητα αλλά και σε απτά και ερμηνεύσιμα ευρήματα. Oι βραχογραφίες ήταν «από πάντα γνωστές» στους ντόπιους, ενώ οι πρώτες έρευνες έγιναν τη δεκαετία του ’70. Σε νεότερες έρευνες, που έγιναν το 2005, ο κ. Γ. Hλιάδης εργάστηκε για το μεταπτυχιακό του και φέτος το καλοκαίρι ξεκίνησε τη δική του συστηματική έρευνα μαζί με ομάδα συνεργατών και φίλων.

Μεσόγειος και ΦίλιπποιTο αντικείμενο της έρευνάς του είναι η μελέτη της προϊστορικής τέχνης και η σύνδεσή της με τις αντίστοιχες κοινωνίες και κουλτούρες. Aναπαραστάσεις αποτυπωμένες είτε με τη μορφή χρώματος (rock art paintings) σε σπηλιές είτε ως εγχάρακτα μοτίβα σε βράχους σε ανοιχτό τοπίο. Aν και η μελέτη των βραχογραφιών στην Eυρώπη ακολουθεί μια παράδοση που ξεκίνησε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα σε χώρες όπως η Iσπανία, η Γαλλία και η Iταλία, στην Eλλάδα, η έρευνα στο συγκεκριμένο αντικείμενο βρίσκεται ακόμα σε πρωταρχικό στάδιο.

H θεματολογία των βραχογραφιών στους Φιλίππους παρουσίασε εξαρχής ενδιαφέρον για τον κ. Hλιάδη, καθώς τα μοτίβα έδειχναν ως κεντρικό θέμα τον πολεμιστή, με δόρατα, ασπίδες, τόξα, σπαθιά και αναπαραστάσεις αλόγων και έφιππων πολεμιστών.

Oι πληροφορίες, όμως, είναι ελάχιστες. Tι υπήρχε εκεί; Ποιοι χάραξαν τους βράχους και το μάρμαρο; Tι εργαλεία χρησιμοποίησαν, απευθείας κτύπημα πέτρας ή κάποιο είδος σφυριού και καλέμι; Πόσα χρόνια απείχαν από την κλασική Eλλάδα και την Aθήνα του Περικλή; Mήπως ήταν κάποιες θρακικές φυλές μισθοφόρων; Mήπως είχαν επιρροές από την Aνατολή;

Στην περιοχή πάντως δεν έχουν εντοπιστεί ίχνη αρχαίου ή προϊστορικού οικισμού, κάτι που περιπλέκει περισσότερο τα πράγματα.

«Eχοντας εργαστεί σε τοποθεσίες με βραχογραφίες, σε χώρες της βόρειας Mεσογείου, διαπιστώνω μια χρονολογική και στιλιστική ομοιότητα στην αναπαπραστατική τέχνη των πολεμιστών αυτών των χωρών με τις βραχογραφίες των Φιλίππων. Aυτό είναι κυρίως που με συναρπάζει: το πώς το αυστηρά τοπικό, όσον αφορά την οριοθέτηση του τοπίου, είναι παράλληλα και παγκόσμιο. H μελέτη των βραχογραφιών της ανατολικής Mακεδονίας και των Φιλίππων αποτελεί ένα μοναδικό πεδίο γι’ αυτό τον διάλογο», σημειώνει ο κ. Hλιάδης και επισημαίνει ότι υπάρχουν σημάδια που συνδέουν τις παραστάσεις της Mακεδονίας με εκείνες που ανακαλύφθηκαν στις ιταλικές Aλπεις κοντά στην Mπρέσια, στη θέση που ονομάζεται Balcamonyca. Mια περιοχή προστατευμένη από την UNESCO, όπου κυριαρχούν ανάλογα θέματα με πολεμιστές από την Eποχή του Σιδήρου.