Παρουσιάστηκε στο Διεθνές Συνέδριο του Βόλου ~ Αναγκαία η ανάδειξη σημαντικού μυκηναϊκού κτιρίου που βρίσκεται κάτω από το Βυζαντινό τείχος των Παλαιών
Αναξιοποίητο παραμένει ένα πολύ σημαντικό μνημείο μυκηναϊκής εποχής, το οποίο βρίσκεται κάτω από το Κάστρο των Παλαιών και θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει πόλο έλξης για χιλιάδες επισκέπτες. Το συγκεκριμένο εύρημα, που χαρακτηρίζεται ως «ανάκτορο» από τον αείμνηστο Θεοχάρη, παρουσιάστηκε στο διεθνές αρχαιολογικό συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στο Βόλο, με την επισήμανση ότι, δυστυχώς, παραμένει σε εκκρεμότητα η υλοποίηση της εγκεκριμένης, από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, μελέτης για την ανάδειξή του. Το σημαντικό αυτό εύρημα βρίσκεται σε απόλυτη συνάφεια με το τείχος των Παλαιών και κατά συνέπεια είναι αναγκαία η ανάδειξή του, η οποία δεν υπερβαίνει, από άποψη κόστους, το ποσό των 200.000 ευρώ.
Ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το εντυπωσιακό διώροφο συγκρότημα κτιρίων Μυκηναϊκής εποχής που βρίσκεται ακριβώς κάτω από το Βυζαντινό τείχος των Παλαιών, απέναντι από τον πολυχώρο Τσαλαπάτα και το γήπεδο του Μαγνησιακού και σύμφωνα με τα υπάρχοντα δεδομένα, παραπέμπει σε διοικητικό κέντρο, που εκτιμάται ότι κατασκευάστηκε το 1.400 π.Χ.
Το μυκηναϊκό κτιριακό συγκρότημα αποτελεί τμήμα του ακμαίου μυκηναϊκού διοικητικού κέντρου στην θέση «Κάστρο-Παλαιά», του μόνου μέχρι στιγμής στη Θεσσαλία και ενός από τα ελάχιστα στον ελλαδικό χώρο. Ο λόφος των Παλαιών είναι, σημειωτέον, η μόνη αρχαιολογική θέση στον κόλπο του Βόλου που ήταν αδιάλειπτα κατοικημένη από τα μέσα της 3ης χιλιετίας π.Χ.
Το μνημείο αποτελείται τουλάχιστον από επτά δωμάτια, τα οποία σκιαγραφούν την επιβλητική φυσιογνωμία του συγκεκριμένου κτιρίου, που εκτείνεται σε αρκετά μεγάλη απόσταση και προς την κατεύθυνση του γηπέδου του Μαγνησιακού. Προς τη βόρεια πλευρά έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη τριών οικοδομικών φάσεων της Υστερης Εποχής του Χαλκού, ενώ τα δάπεδα των περισσοτέρων δωματίων αποτελούνται από πήλινο υπόστρωμα που περιέχει αναμεμειγμένα διάφορα αδρανή υλικά και ασβεστοκονίαμα, ενώ υπάρχουν και δάπεδα από πηλό, από βότσαλα και σχιστολιθικές πλάκες.
Σε ορισμένους χώρους του διώροφου κτιριακού συγκροτήματος σώζονται «ξυλόπηκτοι» τοίχοι, στοιχείο πολύ σημαντικό για την ανασύνθεση της τεχνογνωσίας των Μυκηναίων της Ιωλκίτιδος ακτής, σχετικά με τα δομικά υλικά κατασκευής και τις οικοδομικές τεχνικές και μεθόδους.
Τη σημασία των τοιχοδομιών αυτών, που έφεραν τοιχογραφίες με μπλε και κόκκινο χρώμα, είχε υπογραμμίσει ο αείμνηστος Δημήτρης Θεοχάρης και ήταν ένας από τους λόγους που χαρακτήρισε το σημαντικό αυτό διώροφο κτίριο ως «Ανάκτορον». Αξίζει να σημειωθεί ότι το διώροφο κτίριο είχε αντισεισμική θωράκιση, η οποία επέτρεπε ουσιαστικά την ανέγερση και δεύτερου ορόφου.
Μελέτη ανάδειξης
Η αρχαιολογική μελέτη για την ανάδειξή του, η οποία εγκρίθηκε από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, εκπονήθηκε από τους αρχαιολόγους Ε. Σκαφιδά, Α. Καρναβά, Δ. Αγνουσιώτη και Ι. Γεωργίου, η Μελέτη συντήρησης και αποκατάστασης από τους συντηρητές της ΙΓ’ Εφορείας Αρχαιοτήτων Βόλου Χ. Τόπα, Μ. Διονυσίου, Ε. Τζουμουσλή και Μ. Μαργαριτώφ και η Μελέτη ανάδειξης από την αρχιτέκτονα της ΙΓ’ Ε.Π.Κ.Α. Ρ. Γεωργίου και από τον Πολιτικό Μηχανικό Μ. Χατζηγιάννη, ειδικού σε στερεώσεις αρχαίων μνημείων.
Η μελέτη συντάχθηκε για να συμπληρώσει το έργο της ανάδειξης του Βυζαντινού τείχους, καθώς η οχύρωση που χρονολογείται από την παλαιοχριστιανική μέχρι και την μετά-βυζαντινή περίοδο βρίσκεται σε άμεση συνάφεια (υπέρκειται) του μυκηναϊκού κτιριακού συγκροτήματος, το οποίο ο ανασκαφέας είχε ερμηνεύσει ως «ανάκτορο». Η βυζαντινή οχύρωση και το μυκηναϊκό κτιριακό συγκρότημα αποτελούν πλέον ένα ενιαίο μνημείο και η ανάδειξη των δύο συνδέεται άρρηκτα.
Η σημασία του προτεινόμενου έργου είναι πολύ μεγάλη για την πόλη του Βόλου γιατί, αφενός θα συμπληρώσει την εικόνα της διαχρονικής κατοίκησης του λόφου και θα αναδείξει το ιστορικό βάθος της κατοίκησης στην περιοχή, αφετέρου θα αποτελέσει τον πρώτο και μοναδικό επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο εντός της πόλης του Βόλου.
Διεπιστημονική μελέτη
Ο οικισμός στα Παλαιά ταυτίζεται από τους περισσότερους μελετητές με την αρχαία Ιωλκό, σημαντικό κέντρο της εποχής του Χαλκού (από το 2.500 π.Χ.) και πόλη της αρχαϊκής και κλασικής περιόδου στο μυχό του Παγασητικού. Στα νομίσματα που έκοψε η πόλις της Ιωλκού κατά τον 4ο αι. π.Χ εικονίζεται πλοίο, σημαντικό σύμβολο της χιλιετούς ναυτικής της δύναμης.
Στο διεθνές συνέδριο παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα της τελευταίας τριετίας (2012-2014) του προγράμματος της γεωλογικής έρευνας τόσο στο λόφο των Παλαιών, όσο και στο διώροφο κτιριακό συγκρότημα που ο ανασκαφέας είχε ερμηνεύσει ως μυκηναϊκό «ανάκτορον». Παράλληλα έγινε εκτενής αναφορά στα δύο θραύσματα πινακίδων Γραμμικής Β’ γραφής που εντοπίσθηκαν, των πρώτων σχετικών τεκμηρίων διοικητικών πρακτικών από περιοχή βόρεια του ανακτορικού κέντρου της Θήβας, το οποίο θεωρούνταν μέχρι τώρα το βορειότερο μυκηναϊκό διοικητικό κέντρο.
Οι πινακίδες αποτελούν ένα εξαιρετικά σημαντικό εύρημα, τόσο γιατί αλλάζει η θέση και ο ρόλος όλης της Θεσσαλίας, που δεν μπορεί να εντάσσεται πλέον στην «περιφέρεια» του μυκηναϊκού κόσμου, όσο και γιατί πιστοποιείται η ύπαρξη αρχείου ή αρχείων, καθώς και η ύπαρξη μίας ενεργής και εγγράμματης διοικητικής αρχής. Σύμφωνα με τα παραπάνω, ο οικισμός στη θέση «Κάστρο-Παλαιά» χαρακτηρίζεται ως μυκηναϊκό διοικητικό κέντρο, αν όχι ανακτορικό.
Με βάση τα παραπάνω κρίνεται αναγκαία η ανάδειξη του παραπάνω αρχαιολογικού ευρήματος, ενώ όπως επεσήμανε η Ευαγγελία Σκαφιδά, Επίτιμη Προϊσταμένη Αρχαιολογικών Χώρων και Αρχαιογνωστικής έρευνας στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας «η μελέτη έχει εγκριθεί από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο του Υπουργείου Πολιτισμού και μπορεί να ενταχθεί στα υπόλοιπα έργα ΕΣΠΑ, αρκεί να υπάρχει η πολιτική βούληση τόσο από την πολιτεία, όσο και από το Δήμο Βόλου, για να αναδειχθεί το μόνο Μνημείο μαζί με το Βυζαντινό τείχος, στην καρδιά της πόλης του Βόλου».
Εντυπωσιακές λεπτομέρειες του κτιριακού συγκροτήματος
Παιδικές ταφές της πρώιμης εποχής σιδήρου κάτω από δάπεδο σπιτιού
Κάστρο Παλαιών. Δωμάτια από το μεγάλο κτιριακό συγκρότημα
3.000 τάφοι, 5.000 αγγεία, 1.500 κοσμήματα, τρίκλιτη βασιλική του 5ου αιώνα και η μαρμαρόστρωτη οδός ανάμεσα στα ευρήματα της μεγάλης ανασκαφής που γίνεται σε μια έκταση 28.000 τ.μ.
Περισσότεροι από 3.000 τάφοι έχουν ανασκαφεί, ενώ εντυπωσιακό είναι το τμήμα της μαρμαρόστρωτης οδού που βρέθηκε στον σταθμό της Αγίας Σοφίας
Μια «παλίμψηστος» πόλη, δηλαδή μια πόλη με συνεχή ευρήματα και συνεχείς φάσεις κατοίκησης από τον 4ο αιώνα π.Χ. μέχρι σήμερα, κάτι που έχουν να παρουσιάσουν ελάχιστες πόλεις στον κόσμο, έρχεται στο φως από τη μεγάλης έκτασης αρχαιολογική ανασκαφή που γίνεται λόγω των αναγκών του μετρό.
Το μεγαλύτερο μέρος των ανασκαφών γίνεται στο λεγόμενο ιστορικό κέντρο και καλύπτουν μια μεγάλη έκταση περίπου 28.000 τ.μ., από τα οποία τα 17.000 αφορούν τους σταθμούς του μετρό.
Επιπλέον έτσι όπως γίνεται το έργο του μετρό και οι αρχαιολογικές ανασκαφές που το συνοδεύουν, δίνουν μια μοναδική τομή στο ιστορικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης.
Με παραστατικό τρόπο περιέγραψε πριν από λίγες μέρες μιλώντας στη Διαρκή Επιτροπή Οικονομικών της Βουλής τα ευρήματα που προκύπτουν στη χάραξη της Εγνατίας, δεδομένου ότι το μετρό κινείται κατά μήκος της, η γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.
«Ετσι όπως είναι σήμερα η Εγνατία, με όλη την πυκνή δόμηση εκατέρωθεν, κάπως έτσι ήταν όπως αποκαλύπτεται και στις ανασκαφές του μετρό, τόσο τα ρωμαϊκά όσο και τα βυζαντινά χρόνια» όπως είπε.
Μέση οδός
Σύμφωνα με πληροφορίες, τα στρώματα αυτού του δρόμου μαζί με τις ανακατασκευές, από τη λεγόμενη βασιλική οδό των Ρωμαίων μέχρι αργότερα τη λεωφόρο των Βυζαντινών ή Μέση οδό που έφθανε μέχρι και τον 19ο αιώνα είναι ακόμη και 30 (!).
Εντυπωσιακό είναι το τμήμα της μαρμαρόστρωτης οδού που βρέθηκε στον σταθμό της Αγίας Σοφίας.
Στον σταθμό αυτό τελείωσε η ανασκαφή της βυζαντινής περιόδου και κινείται πλέον σε βαθύτερα στρώματα, ενώ το ίδιο γίνεται και στον σταθμό της Βενιζέλου.
Ηδη έχουν αποκαλυφτεί 2.500 τ.μ. αρχαίων κτιρίων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Λ. Μενδώνη, τα κινητά ευρήματα των ανασκαφών έφτασαν τα 28.225(!) και ανάμεσά τους είναι 5.000 αγγεία και πάνω από 5.000 γυάλινα ευρήματα, περισσότερα από 1.500 κοσμήματα, 130 επιγραφές και 400 ειδώλια και βέβαια τα 8 χρυσά στεφάνια που είναι αντίστοιχα με εκείνα των ανασκαφών της Βεργίνας. Μέχρι τώρα υπολογίζεται ότι έχουν ανασκαφεί περισσότεροι από 3.000 τάφοι όλων των κατηγοριών από την Ελληνιστική Περίοδο και μετά στους σταθμούς Δημοκρατίας, Σιντριβανίου και Φλέμιγκ.
Ενα από τα σημαντικότερα ευρήματα είναι και η τρίκλιτη βασιλική που ήρθε στο φως στο Σιντριβάνι και ανάγεται στον 5ο αιώνα.
ΚΑΤΑΧΩΣΗ ΚΑΙ ΔΑΠΑΝΕΣ
Το ΚΑΣ αποφάσισε την κατάχωση της βασιλικής, αφού αφαιρεθούν τα καλλιτεχνήματά της όπως ψηφιδωτά, μαρμαροθετήματα κ.λπ.
Η δαπάνη για τις αρχαιολογικές εργασίες του μετρό της Θεσσαλονίκης είχε ξεκινήσει το 2006 με 15 εκατ. ευρώ αλλά, όπως υπολογίζεται, θα φτάσει τα 90 εκατ. ευρώ. Τη διετία μάλιστα 2010-2011 έγινε το 46% του αρχαιολογικού έργου, ενώ σύμφωνα με την κ. Μενδώνη όλες οι ανασκαφές θα ολοκληρωθούν μέχρι το τέλος του 2012.
ΣΤΟΥΣ ΣΤΑΘΜΟΥΣ
Να σημειωθεί ότι ένα μέρος των αρχαιολογικών ευρημάτων θα κοσμήσουν τους σταθμούς του μετρό, όπως έγινε και στην Αθήνα.
300 αριστουργήματα θα παρουσιαστούν το 2013 στην Ουάσιγκτον και στο Γκετί, ενώ ετοιμάζεται και δεύτερη έκθεση για τα προϊστορικά χρόνια
Τμήμα ψηφιδωτού με προσωποποίηση του Ηλιου (4ος αιώνας).
Διπλή δυναμική επίσκεψη θα πραγματοποιήσει η Ελλάδα στην Αμερική το 2013 και το 2014 με δύο μεγάλες εκθέσεις. Ο προσωρινός τίτλος της πρώτης είναι «Βυζάντιο. Αριστουργήματα από ελληνικές συλλογές» («Byzantium. Masterpieces from Greek Collections). Η δεύτερη θα παρουσιάζει ελληνικές αρχαιότητες και θα οργανωθεί σε συνεργασία με το «Νάσιοναλ Τζεογκράφικ».
Περίπου 300 αριστουργήματα ελληνικών μουσείων, δημόσιων και ιδιωτικών, μοναστηριών, αλλά και ευρήματα πρόσφατων ανασκαφών, θα ταξιδέψουν το φθινόπωρο του 2013 στις ΗΠΑ για να παρουσιαστούν αρχικά στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσιγκτον και στη συνέχεια στο Μουσείο Γκετί στο Μάλιμπου της Καλιφόρνιας. Η έκθεση σκοπεύει να γνωρίσει στους Αμερικανούς τον ελληνικό πολιτισμό, ο οποίος διατρέχει το Βυζάντιο από την αρχή μέχρι το τέλος του (330 μ.Χ. έως το 1453). Εγκρίθηκε προχθές από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και έχει ως παράλληλο στόχο να συμπληρώσει ένα κενό, «απαντώντας» στις αντίστοιχες εκθέσεις που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια από την Τουρκία στις ΗΠΑ και αλλού.
Οργανώνεται από τη γενική διεύθυνση αρχαιοτήτων του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη. Θα αποτελείται από πέντε ενότητες, με προσωρινούς τίτλους «Από τον αρχαίο στο βυζαντινό κόσμο», «Ο χριστιανικός κόσμος», «Οι διανοούμενοι», «Οι χαρές της ζωής» και «Το Βυζάντιο σε σταυροδρόμι».
Χρυσά ενώτια (3ος - 4ος αι.) από την έκθεση «Βυζάντιο» που θα πραγματοποιηθεί στις ΗΠΑ
Το κόστος της έκθεσης πάντως για την Ελλάδα είναι ένα αγκάθι, αφού ανέρχεται σε 3,6 εκατ. ευρώ, γεγονός που έχει ήδη δημιουργήσει ζήτημα ένεκα των χαλεπών καιρών, αν και, όπως έχει δηλώσει ο υπουργός Πολιτισμού, Παύλος Γερουλάνος, τον περασμένο Νοέμβριο, πρόκειται να καλυφθεί από χορηγίες με τη συνδρομή του ΟΠΑΠ. Την οργάνωση της έκθεσης έχει δωδεκαμελής επιτροπή, στην οποία μετέχει και η Αιμιλία Γερουλάνου, πρόεδρος του Μουσείου Μπενάκη, καθώς και στελέχη της υπηρεσίας και καθηγητές. Μόνο για την ασφάλιση των πολύτιμων αντικειμένων απαιτούνται περί τα 2,5 εκατ. ευρώ.
Δίζωνο κιονόκρανο με φύλλα ακάνθου και πτηνά (6ος αι.)
Ο επισκέπτης θα μπορεί να δει ανάμεσα σε άλλα: τη συνύπαρξη χριστιανισμού και παγανισμού σε σημαντικές πόλεις του αρχαίου κόσμου όπως η Αθήνα, η Κόρινθος και η Σπάρτη. Τον σταδιακό εκχριστιανισμό της αυτοκρατορίας μέσα από την οικειοποίηση του παγανιστικού εικονογραφικού ρεπερτορίου στη διαμόρφωση ενός νέου κώδικα συμβόλων και στην εμφάνιση των χριστιανικών ιδεών περί αιώνιας ζωής. Τη στενή εξάρτηση κράτους και Εκκλησίας. Την εγχώρια καλλιτεχνική έκφραση κ.ά.
Χρυσό δαχτυλίδι του Σεβαστού Βεστιαρίου
«Οι διανοούμενοι» είναι μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ενότητα της έκθεσης αφού παρουσιάζει όψεις της πνευματικής ζωής της αυτοκρατορίας με έμφαση στην κυριαρχία της ελληνικής γλώσσας στη διοίκηση, στην πολιτιστική ζωή, στα μεσαιωνικά αντίγραφα των αρχαίων ελληνικών κειμένων από βυζαντινούς γραφείς και στον σημαντικό ρόλο που έπαιξαν αυτά τα κείμενα στη μόρφωση των Βυζαντινών.
Δεν λείπουν και «Οι χαρές της ζωής» που παρουσιάζουν την καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο με υποενότητες αφιερωμένες στον ιδιωτικό χώρο (με έμφαση στη διακόσμηση της κατοικίας, στα επιτραπέζια σκεύη και γενικά στον οικιακό εξοπλισμό) αλλά και στον ατομικό καλλωπισμό, όπου εκτίθεται μεταξύ άλλων μία σημαντική συλλογή βυζαντινών κοσμημάτων. «Το Βυζάντιο σε σταυροδρόμι», τέλος, αναλύει τον συνεχή διάλογο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με άλλες πολιτικές δυνάμεις και λαούς, είτε μέσω στρατιωτικών συγκρούσεων είτε μέσω διπλωματικών προσεγγίσεων.
Μια εξίσου σημαντική έκθεση προετοιμάζεται παράλληλα από το υπουργείο, σε συνεργασία με το περιοδικό «National Geographic». Θα αφορά τους αρχαίους Eλληνες και την παρουσία τους διά μέσου των αιώνων, από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι τις αρχές των ελληνιστικών χρόνων. Στόχος της είναι να συμπέσει την ίδια περίοδο με την έκθεση για το Βυζάντιο, διαγράφοντας με αυτόν τον τρόπο μια έντονη πολιτιστική παρουσία της χώρας μας στις αμερικανικές πόλεις.
Μια πολυτελή παραθαλάσσια έπαυλη του 6ου μ.Χ. αιώνα φέρνει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στη Νέα Αγχίαλο Μαγνησίας. Το πολυτελούς κατασκευής οικοδόμημα περιλαμβάνει ένα εντυπωσιακό ψηφιδωτό δάπεδο, το οποίο δεν έχει ακόμη καθαριστεί στο σύνολό του, αλλά και πλήθος γλυπτών στα δωμάτια και στους εξωτερικούς χώρους. Οπως όλα δείχνουν αναπτύσσονταν γύρω από μια κιονοστήρικτη αυλή, στρωμένη με μαρμάρινες πλάκες, ενώ μέχρι στιγμής έχουν βρεθεί πεσμένα επτά τμήματα από κορμούς αρράβδωτων κιόνων, τρία ιωνικά κιονόκρανα και επτά επιθήματα με σχηματοποιημένα φύλλα του φυτού άκανθα. Μιλώντας στο «Εθνος» η προϊσταμένη της 7ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, Ασπασία Ντίνα, σημείωσε ότι πρόκειται για μια παραθαλάσσια έπαυλη, πολυτελούς κατασκευής, με ενδιαφέρουσα τεχνική και διάκοσμο, ενώ βρέθηκε μεγάλος αριθμός χάλκινων νομισμάτων, τα περισσότερα από τα οποία είναι του Ιουστινιανού Νομισματοκοπείου Θεσσαλονίκης. Στην πρόσοψη υπήρχαν τρεις χώροι που επικοινωνούσαν μεταξύ τους με θυραία ανοίγματα, ενώ τα δάπεδα ήταν στρωμένα με μαρμάρινες πλάκες. Σημειώνεται ότι σε μικρή απόσταση από την έπαυλη ανακαλύφθηκε νεκροταφείο με κεραμοσκεπείς και πλακοσκεπείς τάφους, καθώς και πολλά κτερίσματα: χάλκινες πόρπες, βραχιόλια, χάντρες, ενώτια, θραύσματα λύχνων, οινοχόων, αμφορέων και όστρακα. Οι ανασκαφές στην περιοχή συνεχίζονται και φέρνουν στο φως κομμάτι-κομμάτι την επισκοπική πόλη των Φθιωτιδών Θηβών, στα ερείπια της οποίας οικοδομήθηκε η Νέα Αγχίαλος.
